अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

🌱 महत्वपूर्ण प्रश्नों के नवीनतम लेख

सभी लेख देखें →

🌾 खेती से जुड़े महत्वपूर्ण प्रश्न और उनके उत्तर

📅 भारत का वार्षिक कृषि कैलेंडर (महीना, मौसम, कृषि कार्य एवं मुख्य फसलें)
📅 महीना🌦️ मौसम🚜 प्रमुख कृषि कार्य🌾 मुख्य फसलें
जनवरीसर्दी रबी फसलों की देखभाल, सिंचाई, उर्वरक प्रबंधन, खरपतवार नियंत्रण, कीट एवं रोग नियंत्रण, पाला से बचाव, सूरजमुखी की बुवाई, खरबूजा, तरबूज, हरी मिर्च एवं बैंगन की बुवाई, प्याज, आलू, गाजर, मूली, पालक, मेथी एवं धनिया की कटाई, मटर की कटाई, तोरिया की कटाई, फूलों एवं फलों की तुड़ाई। 🌾 अनाज: गेहूं, जौ, ओट्स (देखभाल) • 🫘 दलहन: चना, मसूर (देखभाल), मटर (कटाई) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला (देखभाल), तोरिया (कटाई) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (अंतिम तुड़ाई), गन्ना (कटाई), तंबाकू (देखभाल), चाय (देखभाल), कॉफी (कटाई), रबर (टैपिंग), नारियल (फल तुड़ाई) • 🥬 सब्जियां: प्याज, आलू, गाजर, मूली, पालक, मेथी, धनिया, बटन मशरूम, ऑयस्टर मशरूम (कटाई), हरी मिर्च एवं बैंगन (बुवाई) • 🍎 फल: स्ट्रॉबेरी, अमरूद, संतरा, आंवला, सेब, अंगूर, केला, पपीता, नारियल (तुड़ाई), खरबूजा एवं तरबूज (बुवाई) • 🌸 फूल: गुलाब, गेंदा, ग्लैडियोलस, लिली, कार्नेशन, कैलेंडुला, पेटूनिया, डहेलिया, स्वीट पी (तुड़ाई), सूरजमुखी (बुवाई) • 🌿 मसाले: धनिया, मेथी, काली मिर्च, लौंग, दालचीनी, अदरक (कटाई), हल्दी (कटाई शुरू)
फ़रवरीसर्दी दूसरी सिंचाई, उर्वरक प्रबंधन, खरपतवार नियंत्रण, रोग प्रबंधन, सूरजमुखी, रजनीगंधा, कमल, ज़ीनिया, कॉसमॉस की बुवाई, केला एवं पपीता रोपण, सरसों, राई, मटर, गाजर, धनिया, मेथी की कटाई, फलों एवं फूलों की तुड़ाई। 🌾 अनाज: गेहूं, जौ, ओट्स (देखभाल) • 🫘 दलहन: चना, मसूर (देखभाल), मटर, बाकला (कटाई) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला, कुसुम (कटाई शुरू) • 🌿 नकदी फसलें: गन्ना (बुवाई), तंबाकू (कटाई), कॉफी (कटाई), नारियल (फल तुड़ाई), पोपलर (रोपण) • 🥬 सब्जियां: आलू, गाजर, पालक, मेथी, धनिया, ब्रोकली, पत्तागोभी, शिमला मिर्च, टमाटर (कटाई), खीरा, ककड़ी, लौकी, करेला, तोरई, टिंडा, परवल, कुंदरू, कद्दू, पेठा, चिचिंडा, चौलाई, अरबी (बुवाई) • 🍎 फल: स्ट्रॉबेरी, संतरा, अमरूद, पपीता, केला, अंगूर (कटाई), खरबूजा एवं तरबूज (बुवाई), सेब, ब्लैकबेरी, जैतून (रोपण) • 🌸 फूल: गुलाब (रोपाई), रजनीगंधा, कमल, ज़ीनिया, कॉसमॉस, सूरजमुखी (कट फ्लावर) (बुवाई), लिली, कार्नेशन (तुड़ाई) • 🌿 मसाले: धनिया, मेथी, कलौंजी, काली मिर्च, लौंग, दालचीनी (कटाई), जीरा (देखभाल)
मार्चगर्मी की शुरुआत रबी फसलों की कटाई, देर से कटाई, भंडारण, खेत की सफाई, ग्रीष्मकालीन मूंग की बुवाई, सूरजमुखी की देर से बुवाई, खरबूजा, तरबूज, सब्जियों की बुवाई, फलों की तुड़ाई एवं बागों का प्रबंधन। 🌾 अनाज: गेहूं (कटाई शुरू), जौ (कटाई), ओट्स (कटाई) • 🫘 दलहन: चना, मसूर, राजमा, मटर, बाकला (कटाई), मूंग (बुवाई) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला, कुसुम (कटाई), सूरजमुखी (देर से बुवाई), अलसी (कटाई शुरू) • 🌿 नकदी फसलें: गन्ना (बुवाई), जूट (बुवाई), तंबाकू (कटाई), चाय (तोड़ाई शुरू) • 🥬 सब्जियां: प्याज, आलू, लहसुन (कटाई शुरू), खीरा, ककड़ी, लौकी, करेला, तोरई, टिंडा, कद्दू, पेठा, चिचिंडा, परवल, कुंदरू, चौलाई, अरबी (बुवाई) • 🍎 फल: स्ट्रॉबेरी, अंगूर, केला, पपीता (तुड़ाई), आम (फल लगना), खरबूजा एवं तरबूज (बुवाई जारी) • 🌸 फूल: रजनीगंधा, कमल, ज़ीनिया, कॉसमॉस (बुवाई), गुलाब, चमेली (तुड़ाई) • 🌿 मसाले: धनिया, मेथी, कलौंजी, जीरा (कटाई शुरू), लहसुन (कटाई), हींग (देखभाल)
अप्रैलगर्मी रबी फसलों की कटाई एवं देर से कटाई, भंडारण, भूमि तैयारी, ग्रीष्मकालीन फसलों की बुवाई, गन्ना रोपण, अदरक एवं हल्दी की बुवाई शुरू, फल एवं सब्जियों की सिंचाई, बागों का प्रबंधन। 🌾 अनाज: गेहूं, जौ, ओट्स, चना, मसूर (देर से कटाई), मक्का (ग्रीष्मकालीन बुवाई) • 🫘 दलहन: मूंग (बुवाई), राजमा (पहाड़ी), लोबिया (बुवाई) • 🌼 तिलहन: अलसी (कटाई), सूरजमुखी (कटाई), सरसों (देर से कटाई) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (बुवाई शुरू), गन्ना (रोपण), जूट (बुवाई), तंबाकू (कटाई) • 🥬 सब्जियां: खीरा, ककड़ी, लौकी, करेला, तोरई, टिंडा, कद्दू, पेठा, चिचिंडा, अरबी (बुवाई), प्याज एवं लहसुन (कटाई), मिल्की मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: आम, पपीता, केला, अंगूर, अंजीर (तुड़ाई), तरबूज एवं खरबूजा (कटाई शुरू) • 🌸 फूल: रजनीगंधा, कमल (बुवाई), गुलाब, चमेली (तुड़ाई), सूरजमुखी (कट फ्लावर कटाई) • 🌿 मसाले: अदरक, हल्दी (बुवाई), जीरा, सौंफ, लहसुन (कटाई), हींग (कटाई शुरू)
मईतेज गर्मी खरीफ फसलों की तैयारी, खेत की जुताई, बीज उपचार, सिंचाई, कपास, अदरक, हल्दी, काली मिर्च एवं अनानास की बुवाई, जूट की देर से बुवाई, ग्रीष्मकालीन फसलों की कटाई, फलों की तुड़ाई। 🌾 अनाज: जॉब्स टियर्स (बुवाई), मक्का (तैयारी) • 🫘 दलहन: मूंग (ग्रीष्मकालीन देखभाल), राजमा (पहाड़ी बुवाई) • 🌼 तिलहन: सूरजमुखी (कटाई), मूंगफली (भूमि तैयारी) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (बुवाई), गन्ना (देखभाल), जूट (बुवाई), नीम (फल संग्रह), काली मिर्च (बुवाई) • 🥬 सब्जियां: खीरा, ककड़ी, लौकी, करेला, तोरई, कद्दू, पेठा, चिचिंडा (कटाई), मिल्की मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: आम, लीची, तरबूज, खरबूजा, ब्लैकबेरी (कटाई), पपीता, केला (देखभाल) • 🌸 फूल: रजनीगंधा (बुवाई), गुलाब, चमेली, कमल (तुड़ाई) • 🌿 मसाले: काली मिर्च (बुवाई), अदरक, हल्दी (बुवाई), जायफल (देखभाल)
जूनमानसून की शुरुआत खरीफ फसलों की बुवाई, देर से बुवाई, नर्सरी तैयार करना, धान की पौधशाला, रोपाई की तैयारी, कपास, सोयाबीन, मूंगफली, तिल, अरहर, उड़द, ग्वार, लोबिया की बुवाई, अदरक एवं हल्दी की बुवाई, बागवानी पौध रोपण। 🌾 अनाज: धान (नर्सरी/बुवाई), मक्का, ज्वार, बाजरा, रागी, कोदो, कुटकी, सांवा, कांगनी, चेना, ब्राउनटॉप मिलेट, टेफ (बुवाई) • 🫘 दलहन: अरहर, उड़द, लोबिया, ग्वार, मूंग (खरीफ), सेम (बुवाई) • 🌼 तिलहन: सोयाबीन, तिल, मूंगफली, रामतिल, अरंडी (बुवाई), सूरजमुखी (बुवाई) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (बुवाई), गन्ना (देखभाल), चाय, कॉफी, रबर, चंदन, नीम (रोपण), जूट (देर से बुवाई) • 🥬 सब्जियां: टमाटर, बैंगन, हरी मिर्च, फूलगोभी, भिंडी, लौकी, करेला, तोरई, कद्दू, चिचिंडा, शकरकंद (बुवाई), मिल्की मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: आम (कटाई), एवोकाडो, ड्रैगन फ्रूट, अंजीर, केला, पपीता, नारियल (रोपण), अनानास (बुवाई) • 🌸 फूल: गेंदा, गुलदाउदी, गुलाब, गुड़हल, चमेली, ऑर्किड, एस्टर (बुवाई), कमल (तुड़ाई) • 🌿 मसाले: अदरक, हल्दी, इलायची, दालचीनी, तेजपत्ता, जायफल (बुवाई), काली मिर्च (देर से बुवाई)
जुलाईवर्षा धान की रोपाई, देर से रोपाई, खरीफ फसलों की बुवाई एवं देर से बुवाई, खरपतवार नियंत्रण, पहली टॉप ड्रेसिंग, उर्वरक प्रबंधन, सिंचाई एवं जल निकासी, कीट एवं रोग नियंत्रण, फलदार एवं बागवानी पौधों का रोपण, सब्जियों एवं फूलों की बुवाई। 🌾 अनाज: धान (रोपाई/देर से रोपाई), मक्का, ज्वार, बाजरा, रागी, कोदो, कुटकी, सांवा, कांगनी, चेना, ब्राउनटॉप मिलेट (बुवाई/देर से बुवाई), कुट्टू (बुवाई) • 🫘 दलहन: अरहर, उड़द, मूंग, लोबिया, ग्वार, सेम (बुवाई/देर से बुवाई) • 🌼 तिलहन: सोयाबीन, तिल, मूंगफली, रामतिल, अरंडी (बुवाई), सूरजमुखी (बुवाई), नारियल (रोपण), ऑयल पाम (रोपण) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (देखभाल/देर से बुवाई), गन्ना (देखभाल), चाय, कॉफी, रबर, चंदन, नीम (रोपण), जूट (कटाई शुरू) • 🥬 सब्जियां: टमाटर, बैंगन, हरी मिर्च, फूलगोभी, पत्तागोभी, लौकी, करेला, तोरई, कद्दू, टिंडा, शकरकंद (बुवाई), ऑयस्टर एवं मिल्की मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: आम, लीची (कटाई), ड्रैगन फ्रूट, एवोकाडो, अंजीर, अमरूद, नींबू, संतरा, आंवला, चीकू (रोपण), पपीता (रोपण), नारियल (रोपण) • 🌸 फूल: गेंदा, गुलदाउदी, एस्टर, ज़ीनिया, कॉसमॉस, गुलाब, गुड़हल, चमेली, ऑर्किड (बुवाई/रोपाई) • 🌿 मसाले: इलायची, दालचीनी, तेजपत्ता, जायफल (रोपण), काली मिर्च (देर से बुवाई), अदरक एवं हल्दी (देखभाल)
अगस्तवर्षा देर से बुवाई, फसलों की देखभाल, टॉप ड्रेसिंग, खरपतवार नियंत्रण, कीट एवं रोग नियंत्रण, जल निकासी, कपास में फूल एवं बॉल प्रबंधन, सब्जियों एवं फूलों की देर से बुवाई, बागवानी पौधों का रोपण। 🌾 अनाज: धान (देर से रोपाई), मक्का, ज्वार, बाजरा, रागी, कोदो, कुटकी, सांवा, कांगनी, चेना, ब्राउनटॉप मिलेट (देर से बुवाई), कुट्टू (देर से बुवाई) • 🫘 दलहन: अरहर, उड़द, मूंग, लोबिया, ग्वार (देर से बुवाई/देखभाल) • 🌼 तिलहन: सोयाबीन (देखभाल), तिल, मूंगफली, रामतिल, अरंडी (देर से बुवाई), सूरजमुखी (देर से बुवाई), नारियल एवं ऑयल पाम (रोपण) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (फूल एवं बॉल बनना), गन्ना (देखभाल), चाय, कॉफी, रबर, चंदन, नीम (रोपण) • 🥬 सब्जियां: टमाटर, बैंगन, हरी मिर्च, फूलगोभी, पत्तागोभी, शिमला मिर्च, सेम (बुवाई), पालक एवं चौलाई (बुवाई), ऑयस्टर एवं मिल्की मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: ड्रैगन फ्रूट (कटाई शुरू), अमरूद, अंजीर (कटाई), पपीता, केला (रोपण), एवोकाडो (कटाई), नारियल (तुड़ाई) • 🌸 फूल: गेंदा, गुलदाउदी, एस्टर, ऑर्किड, गुड़हल, चमेली (देखभाल), कार्नेशन, पेटूनिया, डहेलिया (रोपाई शुरू) • 🌿 मसाले: केसर (बुवाई), इलायची (देखभाल), जायफल, तेजपत्ता (रोपण), अदरक एवं हल्दी (देखभाल)
सितंबरवर्षा खरीफ फसलों की निगरानी, मक्का एवं मिलेट फसलों की कटाई, सोयाबीन एवं तिलहन की कटाई शुरू, कपास की पहली तुड़ाई, रबी फसलों हेतु भूमि तैयारी, सब्जियों, फूलों एवं फलदार पौधों की बुवाई एवं रोपाई। 🌾 अनाज: मक्का, बाजरा, कोदो, कुटकी, सांवा, कांगनी, चेना, ब्राउनटॉप मिलेट, जॉब्स टियर्स, टेफ (कटाई), धान (दाना भरना), ज्वार (पकना) • 🫘 दलहन: मूंग, उड़द, लोबिया, राजमा (पहाड़ी), सेम (कटाई), कुल्थी (बुवाई) • 🌼 तिलहन: सोयाबीन, तिल, रामतिल (कटाई), कुसुम, तोरिया (बुवाई), नारियल (तुड़ाई), ऑयल पाम (रोपण) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (पहली तुड़ाई), गन्ना (रोपण), चाय (तोड़ाई), कॉफी (देखभाल), रबर (देखभाल) • 🥬 सब्जियां: फूलगोभी, पत्तागोभी, ब्रोकली, शिमला मिर्च (रोपाई), मूली, पालक, धनिया, चौलाई (बुवाई), अरबी (कटाई शुरू), शकरकंद (कटाई शुरू), ऑयस्टर मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: अमरूद (वर्षा फसल), ड्रैगन फ्रूट, अंजीर, एवोकाडो (कटाई), संतरा, आंवला, चीकू, स्ट्रॉबेरी (रोपण), नारियल (तुड़ाई) • 🌸 फूल: ग्लैडियोलस, जरबेरा, कार्नेशन, कैलेंडुला, पेटूनिया, डहेलिया (रोपाई), गुलाब (रोपाई), एस्टर (देखभाल) • 🌿 मसाले: केसर (बुवाई), जीरा (भूमि तैयारी), धनिया, मेथी (भूमि तैयारी), जायफल (देखभाल), तेजपत्ता (पत्ती तुड़ाई)
अक्टूबरशरद ऋतु खरीफ फसलों की कटाई एवं देर से कटाई, कपास की तुड़ाई, रबी फसलों हेतु भूमि तैयारी, गेहूं, जौ, चना, मसूर, मटर, सरसों, राई, अलसी, लहसुन, प्याज, आलू, गाजर, फूलगोभी एवं अन्य रबी फसलों की बुवाई, सिंचाई एवं बीज उपचार। 🌾 अनाज: धान (कटाई), मक्का (देर से कटाई), ज्वार (कटाई), बाजरा (कटाई), रागी (कटाई), कुट्टू (कटाई), गेहूं, जौ, ओट्स (बुवाई शुरू) • 🫘 दलहन: चना, मसूर, मटर, राजमा (मैदानी), सेम (बुवाई), ग्वार (कटाई) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला, अलसी (बुवाई), तोरिया (बुवाई), मूंगफली (कटाई), कुसुम (बुवाई), जैतून (देर से रोपण) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (तुड़ाई), गन्ना (रोपण), तंबाकू (बुवाई), मोती की खेती (सीप प्रत्यारोपण) • 🥬 सब्जियां: प्याज, आलू, लहसुन, गाजर, मटर, मूली, फूलगोभी, पत्तागोभी, ब्रोकली, पालक, धनिया, मेथी, सलाद पत्ता (बुवाई), टमाटर (रोपाई), शकरकंद (कटाई) • 🍎 फल: स्ट्रॉबेरी (रोपण), संतरा, आंवला, अमरूद, चीकू (कटाई शुरू), केला (देखभाल), नारियल (तुड़ाई) • 🌸 फूल: ग्लैडियोलस, लिली, जरबेरा, कार्नेशन, कैलेंडुला, पेटूनिया, डहेलिया, स्वीट पी (रोपाई), गेंदा (तुड़ाई) • 🌿 मसाले: लहसुन, मेथी, धनिया, हींग, कलौंजी, अजवाइन, सौंफ (बुवाई), केसर (फूल), इलायची (कटाई शुरू)
नवंबरहल्की सर्दी रबी फसलों की बुवाई, देर से बुवाई, पहली सिंचाई, बीज अंकुरण की निगरानी, उर्वरक प्रबंधन, कपास एवं गन्ने की कटाई, सब्जियों एवं फूलों की रोपाई, फलों की तुड़ाई। 🌾 अनाज: गेहूं, जौ, ओट्स (बुवाई), धान (देर से कटाई) • 🫘 दलहन: चना, मसूर, मटर, बाकला, राजमा (मैदानी) (बुवाई), अरहर (पकना) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला, अलसी (बुवाई), तोरिया (देर से बुवाई), कुसुम (देर से बुवाई), मूंगफली (कटाई) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (तुड़ाई), गन्ना (कटाई), तंबाकू (बुवाई), कॉफी (कटाई शुरू), नारियल (तुड़ाई) • 🥬 सब्जियां: प्याज, आलू, लहसुन, गाजर, मटर, पालक, धनिया, मेथी, सलाद पत्ता (बुवाई), फूलगोभी, पत्तागोभी (रोपाई), बटन मशरूम (उत्पादन) • 🍎 फल: अमरूद, संतरा, आंवला, चीकू, नारियल (तुड़ाई), स्ट्रॉबेरी (देखभाल) • 🌸 फूल: गेंदा, गुलदाउदी (तुड़ाई), ग्लैडियोलस, लिली, जरबेरा, कार्नेशन, कैलेंडुला, पेटूनिया, डहेलिया, स्वीट पी (रोपाई/फूल) • 🌿 मसाले: धनिया, मेथी, लहसुन, सौंफ, अजवाइन, कलौंजी, हींग (बुवाई), जीरा (बुवाई), दालचीनी (कटाई शुरू)
दिसंबरसर्दी रबी फसलों की देखभाल, पहली सिंचाई, उर्वरक प्रबंधन, पाला संरक्षण, देर से बुवाई, खरपतवार नियंत्रण, अरहर एवं कपास की कटाई, सब्जियों, फलों एवं फूलों की तुड़ाई। 🌾 अनाज: गेहूं, जौ, ओट्स (अंकुरण/देखभाल), धान (देर से कटाई) • 🫘 दलहन: चना, मसूर, मटर (देखभाल), अरहर (कटाई), चना, मसूर (देर से बुवाई) • 🌼 तिलहन: सरसों, राई, कैनोला, अलसी (देखभाल), तोरिया (कटाई शुरू), सरसों (देर से बुवाई) • 🌿 नकदी फसलें: कपास (अंतिम तुड़ाई), गन्ना (कटाई), कॉफी (कटाई), नारियल (तुड़ाई), मोती की खेती (देखभाल) • 🥬 सब्जियां: प्याज (देर से बुवाई), आलू (देर से बुवाई), लहसुन (देर से बुवाई), गाजर, मूली, पालक, धनिया, मेथी, फूलगोभी, पत्तागोभी, ब्रोकली, बटन मशरूम (कटाई) • 🍎 फल: संतरा, आंवला, अमरूद, चीकू, नारियल, सेब (रोपण), ब्लैकबेरी (रोपण), अंगूर (रोपण), जैतून (रोपण) • 🌸 फूल: गुलाब, ग्लैडियोलस, लिली, कार्नेशन, कैलेंडुला, पेटूनिया, डहेलिया (तुड़ाई), गेंदा (कटाई) • 🌿 मसाले: धनिया, मेथी (कटाई), जीरा (बुवाई), लहसुन (देर से बुवाई), कलौंजी, अजवाइन, सौंफ (देर से बुवाई), अदरक (कटाई), काली मिर्च (कटाई), लौंग (कटाई)

🌱 किसान टूल्स